PIP wysyła firmom pisma o zamianie umów cywilnoprawnych na etaty

Inspekcja powołuje się w nich na dane z ZUS i skarbówki, choć algorytm typujący firmy do kontroli ma ruszyć dopiero 1 stycznia 2027 roku. ZUS potwierdza, że już przekazuje PIP dane na jej zapytania.

Państwowa Inspekcja Pracy (PIP) rozsyła do przedsiębiorców pisma zatytułowane „Rekomendacja w zakresie optymalizacji form zatrudnienia i dobrowolnego przekształcania umów cywilnoprawnych w umowy o pracę”. Treść jednego z nich opublikowała na LinkedIn radczyni prawna dr Katarzyna Kaleta, a sprawę opisał serwis pulsHR.pl. Według pisma firmę wytypowano na podstawie danych z baz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) i Krajowej Administracji Skarbowej (KAS) jako podmiot, który powierza pracę na umowach cywilnoprawnych.

Pismo nie jest decyzją ani poleceniem. Ma zachęcić firmę do samokontroli i dobrowolnej zamiany umów tam, gdzie praca ma cechy stosunku pracy. O tym decyduje sposób jej wykonywania, a nie nazwa umowy: podporządkowanie oraz miejsce i czas pracy wyznaczane przez zlecającego.

Serwis pulsHR.pl zwraca uwagę na rozbieżność między treścią pism a stanowiskiem inspekcji. Inspekcja odpowiedziała serwisowi, że kontroluje umowy cywilnoprawne na podstawie skarg. Główny inspektor pracy Janusz Krasoń zapowiadał, że do końca roku PIP reaguje tylko na sygnały pracowników, a z oceny ryzyka opartej na danych ZUS i KAS zacznie korzystać od 1 stycznia 2027 roku.

ZUS potwierdza, że na podstawie art. 50 ust. 13a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych udostępnia PIP dane o ubezpieczonych, płatnikach składek i umowach o dzieło. Robi to na konkretne zapytania; dotąd było ich kilkadziesiąt. Wymianę danych rozszerzyły przepisy obowiązujące od 8 lipca 2026 roku. Przy własnych kontrolach ZUS dzieli płatników na kategorie ryzyka: niskie, średnie i wysokie. Priorytetem są firmy zgłaszające do ubezpieczeń ponad 20 osób.

Według Mateusza Rzemka, rzecznika Głównego Inspektora Pracy (GIP), od 8 lipca do 9 października 2026 roku do 16 okręgowych inspektoratów pracy wpłynęło 1457 skarg na nieprawidłowe stosowanie umów cywilnoprawnych. Inspektorzy wydali 661 poleceń zamiany umowy na etat, z których do 9 października wykonano 597, a 10 nie. Wobec pozostałych termin realizacji jeszcze nie upłynął.

Dla firm współpracujących z ludźmi na zleceniu, umowie o dzieło lub B2B pismo z PIP to sygnał do przeglądu umów przed startem algorytmu. W razie wątpliwości co do konkretnych umów decyzję warto skonsultować z prawnikiem.